По повод 21 февруари меѓународен ден на туристичките водичи беше потпишан меморандум за соработка помеѓу Здружение на туристички водичи и придружници на Македонија претставувано од претседателот Бранко Босилков и НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид претставувано од директорот М-р Горан Патчев, со што и двете страни ќе се стремат кон взаемна размена на информации, знаења и искуства од областите од заеднички интерес, обезбедување квалитетни деловно-стручни услуги за членовите на страните потписнички, утврдување и негување на добрите деловни обичаи, учество, соработка и реализација на заеднички проекти. Двете договорни страни се согласни да создаваат атмосфера на меѓусебна почит и доверба за остварување на заедничките интереси при организација и реализација на научни конференции, обуки, семинари, работилници, промоции и трибини со цел заштита и презентација на културното наследство на Охридскиот регион во и надвор од нашата држава.
Притоа, беше организирана групна посета на туристички водичи со брод до Музејот на Вода – Залив на коските во Градиште.
НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид се приклучи на националната кампања “Ги запознаваме ретките болести 2025” со илуминација на Самуиловата тврдина, како еден од најважните културно историските споменици.
НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид, организираше заваршен настан за Презентација на ГИС платформата на недвижно културно наследство и археолошки локалитети на Охридскиот регион, одржан на 13-ти декември од 11 до 15 часот во Хотел Нова Ривиера – Охрид.
Презентацијата е дел од Проектот кој е со наслов: „Јакнење на капацитетите за управување со културното наследство на Oхридскиот Регион: Обука за развој на бази на податоци и ГИС-платформа за недвижно културно наследство за Заводот и музеј –Охрид“ Поврзано со договорот за донација со УНЕСКО N˚:4500466546 Меѓународна Асистенција бр. 3274
Покрај Запознавање со проектот од страна на кординаторот м-р Горан Патчев, свои презентации имаа и меѓународните експерти Ренд Епик и Татјана Мијатовиќ како и домашните експерти Устијана Речкоска Шикоска и Анастасија Талевска.
ВЕБГИС платформата ја претстави Ѓорѓи Стојанов, претставникот од компанијата „ИНТЕЛЕГЕНТ НЕТВОРК СОЛУШН ДОО Скопје“
Во текот на двете години од реализацијата (2023-2024) се остварија низа активности како што се 3 работилници, 4 мисии, 32 посети на локалитети за што беа доставени три обемни времени извештаи до седиштето на Единицата за Европа и Северна Америка во Центарот за Светско Наследство на УНЕСКО во Париз.
Активностите помеѓу другото опфатија и потпишување на Меморандум за соработка од страна на НУ Завод и Музеј Охрид, и Универзитетот за информатички науки и технологии „Свети Апостол Павле“, со што е официјализирана претходно воспоставената соработка меѓу двете институции а во врска со организација и спроведување на „Регионален камп за реставрација“ (RRC) во партнерство со „Културно наследство без граници – Албанија“ (CHwB Албанија) со кои исто така е потпишан Меморандум за соработка. Дел од активностите беа и презентациите од поканети експерти од разни области а дел се одвиваа во просториите на НУ Завод и Муеј Охрид и на терен, организирани на повеќе локации од Македонска и Албанска страна, последователно, за евиденција, инвентаризација, дигитализација и користење на современа технологија за 3Д снимање со помош на дронови и фотограметрија за изготвување на ортофотографии и топографски карти. Резултатите од овие активности е создавање на ГИС платформа за недвижното културно наследство и археолошките локалитети од Охридскиот регион со што се обезбеди ВЕБГИС база на податоци која ќе може да ја користи и пошироката јавност а ќе се потхранува со податоци за недвижното културно наследство и заштитените и евидентирани археолошки локалитети собрани и документирани во текот на проектот.
Во текот на проектот беа обучени 6 професионалци од НУ Завод и Музеј Охрид како и 32 обучени лица преку Регионалниот реставраторски камп не само од Албанија и Македонија туку и од други соседни балкански земји. Беа снимени 32 локации и изработени 3Д модели и ортофотографии (вклучени во ГИС) на локации во Охридскиот регион, вклучително и ортофото на 2 целини од историските јадра на Охрид и Поградец, со приближно 35000 фотографии. Беше прегледана и ажурирана бројна документација и се направи инвентаризација од територијата на 4-те општини Охрид, Струга, Дебрца и Вевчани на 181 разновидно културно наследство а се евидентираа 380 објекти и археолошки локалитети. На албанска страна се забележани 4 споменици на културата во границите на УНЕСКО Регионот и 8 во граници на контактна зона на регионот од албанска страна.
Ова е првиот транснационален Географски Информациски Систем од Светското наследство на Охридскиот Регион, и е од суштинско значење за управување со стотиците локалитети околу езерото.
За потребите на транспарентно спроведување на проектот објавени беа и јавни набавки за компјутерска опрема и за ангажирање на агенција за организирање на настани, патување, сместување и исхрана за меѓународни и домашни експерти ангажирани во проектот.
При многубројните посети и мониторинг на културното наследство беше констатирано дека постојат различни карактеристики на локалитетите на културното наследство околу Охридското Езеро и тоа: Пештерските цркви, Верски (Манастирски) комплекси, Археолошки локалитети и Урбани локалитети (Населени места).
Сликите од дрон прво се обработуваа на терен со мала резолуција со помош на фотограметрискиот софтвер Агисофт и модел со ниска резолуција и генерирање на ортофото а потоа вметнати во примерок од ГИС софтвер.
Главната цел на проектот беше зајакнување на капацитетите на вработените во Заводот за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид за подобрување на управувањето со културното наследство распространето низ територијата на Охридскиот регион, земајќи ги предвид наодите од Реактивна мониторинг мисија (2017) и извештаи на мисијата 2024 (одлука 46 COM 7B.44) и во согласност со Одлуката на Комитетот за светско наследство 41 COM 7B.34 (Краков, 2017 и Баку, 2019). Како дел од проектот, целта е и класификација и скенирање (дигитализирање) на заштитените археолошки локалитети, нивен избор и организирање по приоритет за полесно попис и архивирање. Оваа документација е неопходна не само како евиденција, туку и како алатка за управување и следење.
Сето тоа, е и една од целите на Стратегискиот план за рехабилитација на светското природно и културно наследство на Охридскиот регион (2023-2030) кои се нотирани како предложени мерки во Акциски план во Табелата со мерки за рехабилитација и Цели за Одржлив Развој на Обединети Нации кои се постигнуваат со нивно имплементирање и тоа: -во точка 1.A.10 Зајакнување на мерките за заштита на културното наследство во Охридскиот регион, каде ГИС проектот ќе помогне во Изработка на Елаборат за ревалоризација на културното наследство со инвентар на културни добра во Охридскиот регион, со иденфикација на доброто (граници и контактна зона), со утврдена постојна состојба, со дефинирани режими на заштита по зони, како и точка 1.А.17 Зајакнување на рамката за управување на прекугранично и национално ниво, односно Изработка на инвентар за Општина Поградец сличен на оној изготвен за Општина Охрид, сето тоа во една заедничка ВЕБ ГИС платформа. За таа цел, на настанот беше потпишан и Меморандум за соработка со директорката Јулјана Авдоли од Регионалната дирекција за национална култура (РДНК) Корча, Р. Албанија, каде и двете страни се обврзуваат да соработуваат на оперативно ниво, при организирање проекти, изложби, едукативни активности и други иницијативи кои придонесуваат за зачувување и промоција на културното наследство и ќе ги подобрат механизмите за заедничко управување со Охридскиот регион.
На 6 декември 2024 година во 12 часот во Куќата на Робевци ќе биде отворена „Изложба на пафти, токи, колани – украси за појас од етнолошката ризница на Охридскиот музеј“. На изложбата ќе бидат презентирани експонати што се дел од богатата етнолошка збирка при НУ Завод и Музеј – Охрид. Вредни примероци, врвни занаетчиски изработки, највпечатлив накит на народната носија, но и дополнителен украс на градската облека што се носеле до средината на XX век. Повеќето потекнуваат од југозападниот и западниот дел на Македонија, а изработени се во XIX и почетокот на XX век. Кај овие украси се забележува богата орнаментика со различна симболика и значење преку која се препознаваат верските определби, народните верувања и се истакнува соединувањето, поврзувањето, преминот од еден во друг животен циклус, симболизирајќи ја плодноста и заштитата на жената.
Проектот е комплетно финансиски поддржан од Министерството за култура и туризам во рамки на Годишната програма за финансирање проекти од национален интерес во културата за 2024 година. Раководител на проектот – автор на каталогот и концепција на изложбата е Оливера Мишева, виш кустос етнолог во НУ Завод и Музеј – Охрид.
Со овој настан НУ Завод и Музеј – Охрид се приклучува кон чествувањата за патрониот празник на градот Охрид Свети Климент Охридски.
Националната Установа Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј-Охрид, изразува вечна благодарност кон упокоениот митрополит на Дебарско-кичевската епархија и администратор Австралиско-сиднејски Неговото Високопреосвештенство г. Тимотеј, за грижата и неговата непро ценлива улога во заштитата на сакралното културно наследство на Охрид и регионот. Со исклучително визионерство, раскошно интелектуално ниво и беспрекорна педантност во постапките, ТОЈ го врати животот на охридската црковна историчност со инспиративни зафати на многуте црковни и други сакрални градби по целата епархија, вклучувајќи ги тука и нашите познати монументи почнувајќи од Свети Еразмо, Свети Стефан, Катедралната Света Софија па до Света Богородица Перивлепта, и Св Богородица Заумска и возвишениот Свети Наум. Митрополитот Тимотеј беше мотиватор и иницијатор првенствено за нашата вклученост и вграденост во Возобновувањето на Светиклиментовата црква Св. Пантелејмон, а потоа и на Возобновувањето на Светиклиментовиот универзитет на Плаошник, со што заслужено го доби и епитетот од профаното жителство на Охрид, Митрополит Плаошки и Дебарско-кичевски.
ДЕДО Тимотеј, ТИ ќе останеш во нашата меморија и во црковната историја на Охрид како Возобновител на Светиклиментовиот манастир на Плаошник, со Твојот дух, мотивирајќи ја инспиративно, заштитно-истражувачки и творечки, нашата установа НУ Завод и Музеј Охрид.
Наодите се дел од реализацијата на археолошко – истражувчкиот проект со наслов „Систематски археолошки истражувања на архајската некропола Корошишта„ како дел од Годишната програма финансирана од Министерството за култура за 2024-та а под раководство на м-р Перо Арџанлиев археолог претставник на НУ Археолошки музеј на РМ и археолог м-р Драган Танески претставник археолог од НУ Завод и Музеј Охрид. Заради реализација на истражувањата, помеѓу двете установи, НУ Завод и Музеј Охрид и НУ Археолошки Музеј на РМ – Скопје е потпишан Договор за соработка.
Археолошкиот локалитет се вика Расница според месноста каде се наоѓа во атарот на с. Корошишта. Откриен е случајно при земјоделски работи од страна на Шефит Шемшедини во 2020 година. Тогаш е откриен бронзен шлем и истиот е предаден во Завод и музеј Охрид
Во 2023 година тим од Археолошкиот музеј Скопје предводен од раководителот се успеа да се добие согласност од сопственикот на нивата Букури Шемшедини за вршење археолошки истражувања.
Локалитетот претставува некропола од Архајскиот период (6 век п.н.е). По многу нешта наликува на далеку попознатата Требенишка некропола која е во непосредна близина.
Она што е значајно е монументалноста на гробната архитектура и гробните прилози кои се исклучителни и слободно можат да се споредуваат со некрополите како Архонтико, Синдос и Требениште.
Благодарност до колегите од НУ Завод и Музеј Охрид кои помогнаја овај проект да се реализира.
Во моментов се работи на санација на помошните објекти односно „магаза“ согласно одобрената Годишната програма од страна на Министерството за култура за реализација на проекти од заштитата. Се отпочна со реконструкција и адаптација на помошниот објект до Магаза која е во склоп на музејскиот комплекс „ Куќата на Робевци“. Предвидени се одредени итервенции и отпочнато е со промена на кровот и кровниот покривач, промена на оштетените греди и нивно појачување, исто така се постави нов под од гранитни плочи. На објектот ќе се работи и наредниот приод односно ќе бидат санирани внатрешните ѕидни платна како и промена на надворешнта столарија и освежување на фасадата во бела боја. Сите овие зафати ќе бидат реализирани во најкраток можен рок, сетоа тоа предвидено за подобрување на функционалоста на помошниот објект кој служеше за депо на археолошки наоди.
