Единствената и униката мозаична икона во Македонија, за првпат беше претставена пред македонската јавност во рамки на одбележувањето на 75 години од организираната музејска дејност во градот од страна на НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј Охрид а по повод чествувањето на 1110 години од упокојувањето на Свети Климент Охриски.
Промоцијата ја отвори Директорот М-р Горан Патчев, со поздрав до присутните Неговото Високопреосвештенство Митрополитот Дебарско-кичевски г. Георгиј, и други претставници на институции, културни работници и посетители.
За вредноста и значењето на мозаичната икона зборуваше историчарката на уметност Катерина Велкоска која подвлече дека во 1960 година за време на евидентирањето на иконите во црквата Св.Богородица Перивлепта во Охрид, во јужниот параклис на црквата покрај другите икони откриена е оваа мозаична икона. Тогаш иконата е датирана дека е од XIV, но можеби е постара.
На иконата со димензии 28,5х21х2,5 см е претставаен Исус Христос како седи на трон.
Техниката на мозаик претставува најсложен и најскап медиум на ликовната уметност во византискиот период, па малите мозаични икони припаѓаат на одредена класа на луѓе и се продукт на дворска уметност. Оваа икона кај нас во Охрид, најверојатно е донесена како дар од Цариград или Солун.
Мозаичните икони се меѓу најретките форми на византиската иконографија. Денес значајни примери се зачувани во неколку од најголемите светски музејски колекции, во Лувр во Париз, Метрополитен музејот во Њујорк, Боде музејот во Берлин и во Византискиот и христијански музеј во Атина.
Во Охрид, градот кој со векови претставувал еден од најзначајните центри на православната духовност и византиската култура на Балканот, оваа ретка мозаична икона претставува уште еден драгоцен доказ за неговото место во историјата на европското и византиското културно наследство.
Овој проект е дел од годишната програма за работа на институцијата финансиски подржана од Министерството за култура и туризам. Проектот ,,Тековно одржување на збирката икони и други литургиски предмети ” е реализиран од ресорниот кустос историчар на уметноста Катерина Велкоска.
НУ Завод и Музеј – Охрид доби уште една вредна донација од семејството Робеви. Госпоѓата Оливера Робева Крстева во последните две години подари на охридскиот музеј лични предмети од нејзиното семејство. Станува збор за стари фотографии, покуќнински предмети, пијанино, виолина, нотни, книги, медицински инструменти, печати, фотоапарат, орден, метроном, прибор за пушење, женски аксесоари, часовник со ќостек и други предмети. Со оваа донација музејската колекција се збогати за уште 50 предмети, а со тоа Фондот од семејството Робеви достигна бројка од над 200 предмети.
Предметите се примени во етнолошкото одделение кај ресорниот виш кустос Оливера Мишева каде се чува најголемиот дел од фондот., а голем дел од нив се изложени во музејскиот објект Куќата на Робевци.
НУ Завод и Музеј – Охрид изразува голема благодарност за честа и довербата од страна на госпоѓа Оливера Робева Крстева за трајното отстапување на предметите на охридскиот музеј. Донираните предмети претставуваат предизвик за нови истражувања, заштита и презентација на еден дел од културното наследство за идните генерации, како сведоци на едно време, начин на живот и доказ за големиот придонес на значајни личности за историјата и културата на градот Охрид.
Конзерваторско-реставраторски работи на објектот „Министерство за одбрана” — Струга
Објектот претставува класичен пример на градска архитектура од 20 век, изграден во 1934 година за потребите на италијанската окупаторска војска и првично функционирал како царински терминал. По 1965 година објектот го презема општината и во него се сместуваат претседателот на општината, народната одбрана и други општински сектори. Моментално го користат Министерството за одбрана — РЕ Струга, ЦУК, Општината и други сектори.
НУ Завод и Музеј — Охрид изработи Основен проект за реконструкција на фасада и покрив на овој објект, за кој Управата за заштита на културното наследство издаде конзерваторско одобрение во 2022 година.
Работите се изведуваат во неколку фази:
2022/2023 — реконструкција на кровот и замена на кровниот покривач
2024/2026 — столарски работи, замена на надворешна столарија и изработка на нова фасада
Сите зафати се во согласност со проектната програма и имаат за цел зачувување на ова поединечно заштитено добро, прогласено со Решение за заштита со соодветен режим на заштита.
Конзерваторско-реставраторските работи се во завршна фаза и ќе бидат комплетно окончани со конзерваторските интервенции на влезната партија.
За реализација на проектот, Министерството за култура и туризам одобри вкупно 9.114.000 денари (од 2022 година до денес). Досега се потрошени околу 7.624.539 денари, а до целосно завршување се очекуваат вкупни трошоци од околу 8.000.000 денари.
Со овие конзерваторско-реставраторски активности се спречува понатамошното пропаѓање на уште еден значаен објект кој, со својата карактеристична местоположба непосредно до езерскиот брег и изливот на реката Црн Дрим од Охридското Езеро, ја збогатува амбиенталната слика на градот Струга.
Јубилеите се мигови кога времето добива посебно значење—моменти во кои се препознаваат трудот, посветеноста и вредностите создадени низ генерации.
Со особена чест ја одбележуваме 75-годишнината од основањето на Националната установа Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид, институција која повеќе од седум децении претставува еден од најзначајните чувари на културното и историското наследство на Охрид и Македонија.
Оваа јубилејна изложба „Македонски автори од Збирката на современа уметност“ претставува симболичен потсетник на дел од најзначајните дела преку кои можат да се проследат неколку суштински и јасно разграничени линии во развојот на македонската уметност во XX век. Но исто така повод да се потсетиме на бројни реализирани проекти во изминатите 75 години од разни други области како конзерваторско – реставраторски зафати, археолошки истражувања, музејски поставки, научни проекти и активности насочени кон заштита, презентација и афирмација на културното наследство. Изложбата покрај што дaва пресек на автори и нивни творби, ја раскажува и приказната за нашата континуираната грижа за спомениците, артефактите и духовните вредности што го обликуваат идентитетот на Охридскиот регион.
Особена благодарност им се упатува на сите минати и сегашни вработени, стручни соработници и надворешни партнери кои со своето знаење, ентузијазам и професионална посветеност оставија трајна вредност во работата на институцијата. Нивниот труд е вграден во секој зачуван фрагмент од минатото и во секој нов чекор кон иднината.
Нека овај каталог и изложба бидат не само потсетник на сработеното, туку и поттик за продолжување на мисијата — зачувување, истражување и достоинствено претставување на културното наследство за генерациите што доаѓаат.
По повод 300 години од изградбата на Саат кулата во Охрид Денес се одбележа значаен јубилеј – 300 години од Саат кулата во Охрид, еден од препознатливите симболи на нашиот град и нем сведок на вековите што минувале низ неговите улици. Три столетија Саат кулата го мери времето на Охрид – времето на луѓето, на традицијата, на духовноста и на културниот развој. Таа не е само архитектонски објект, туку дел од колективната меморија и идентитетот на градот, споменик што нè поврзува со минатото и нè потсетува на нашата обврска да го чуваме наследството за идните генерации. Прогласена е за споменик на културата со Решение од тогашниот Општински Завод за Заштита на спомениците на културата Охрид на 28.03.1968 година (58 години) Како НУ Завод и Музеј – Охрид, институција која со посветеност се грижи за заштитата, истражувањето и афирмацијата на културното наследство, горди сме што сме дел од ова одбележување. Нашата мисија е да ги зачуваме овие вредности не само како материјални сведоштва, туку како жив дел од духот на Охрид. Саат кулата во Охрид со својата едноставна архитектура изградена од скадарецот Чаваш Дол Сулејман ага во 1726 година, издигната над градскиот пазар во близина на црквата Св Богородица Каменско во месноста Дебој, неправедно беше запоставувана годините наназад. Нашата установа има обврка да ја следи состојбата на споменикот и да изработи Елаборат за ревалоризација на истиот со предлог за посебен Режим на заштита. Во оваа пригода директорот М-р Горан Патчев упати искрена благодарност до иницијаторот и до сите институции, соработници, стручни лица и граѓани кои придонесуваат за зачувување на нашето непроценливо наследство. Нека овој голем јубилеј биде потсетник дека времето минува, но вредностите што ги чуваме остануваат да, сведочат за нас.
Македонска и Хрватска делегација на чело со премиерот Христијан Мицкоски и неговиот колега Андреј Пленковиќ денеска ја посетија амбиенталната целина на црковниот комплекс “Св. Богородица Перивлепта” и Галеријата на икони. Од нашата установа беа пречекани од директорот Горан Патчев и кустосот Катерина Ристеска Велкоска како и од кустос археолог Атанас Кипро кој ја претстави на гостите богатата ризница на Галеријата на икони.
По повод одбележувањето на 24 Мај, денот на сесловенските просветители Светите Кирил и Методиј на денешната свечена академија која се одржа во црквата „Света Софија“ во Охрид, НУ Завод и Музеј Охрид организира пригодна „Поставка на оригинални литургиски предмети од збирката на икони и копии од икони и фрески во чест на словенските просветители“
Во прекрасниот амбиент на црквата Св. Софија на ден 8 декември 2025 во Охрид се одржа централната манифестација, свечена академија во чест на „Св. Климент Охридски- Патрон на градот Охрид.
Пред бројните гости од дипломатскиот кор, претставници од верските заедници во државава, пратеници во Собранието на Р. Макдонија, советници, градоначалници на збратимени градови со градот Охрид и бројни граѓани, се обрати градоначалникот Кирил Пецаков
На церемонијата традиционално, беа врачени највисоките општински награди и признанија за врвни достигнувања во сите области од општествениот живот кои се од особено значење и имаат посебен придонес во развојот и севкупниот напредок и афирмација на Општина Охрид, Република Македонија и во Светот.
Највисоката општинска награда за животно дело, наградата „Патрон на градот – Свети Климент Охридски“, оваа година, постхумно се додели на истакнатиот охридски новинар, хроничар, публицист Владо Ангеличин –Жура.
Директорот м-р Горан Патчев во име на Националната Установа Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид, како еден од добитниците на Св Климентовата Повелба ја прими оваа престижна награда за 2025-та година.
Покрај НУ Завод и Музеј Охрид се доделија уште четири повелби на: охридскиот историчар на уметност, Јорданка Матова, музичкото дуо „Силви Бенд“, продуцентот, режисер и музичар Даниел Јовески и на охридската група „The Backdoor Band“.
Свеченоста беше заокружена со богата културно уметничка програма во која учествуваа еминентни македонски актери, музичари, инструменталисти, солисти и хорови.
Почитувани, Општина Охрид Ве поканува на промоција на книгата ,,Охридски фолклористи” од авторите: проф.д-р Димитар Пандев и Славе Ѓорѓо Димоски во издание на градоначалникот на општина Охрид, Кирил Пецаков. Програма:
Обраќање на претставник на Општина Охрид;
Обраќање на уредникот на едицијата: ,,Охридско книжевно наследство” Митре Велјаноски;
Обраќање на промоторот проф.д-р Велика Серафимоска;
Настап на Митко Колјушевски -текстописец, автор, композитор,музичар
Наградата Жива за 2025 година за најдобар словенски локалитет беше доделена на НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид
Наградата ја прими директорот м-р Горан Патчев во придружба на колегата Сашо Блажески.
Форумот на Словенски Култури ги објави победниците од 2025 Жива Наградите за 2025 та година во Требиње, Босна и Херцеговина
Помеѓу 8 и 11 октомври 2025 година, Форумот на словенски култури (FSK) го прослави 11-то издание на наградата Жива со меѓународна конференција и објавување на победниците во Требиње, Босна и Херцеговина.
Наградата Жива за најдобар словенски музеј, именувана по словенската божица Жива, која симболизира живот, виталност и плодност, е основана во 2014 година од страна на Меѓународната фондација FSK. Тоа беше иницијатива на директорката на FSK, д-р Андреја Рихтер, која е и лидер на проектот за наградата Жива. Оттогаш, наградите Жива за најдобар словенски музеј и најдобар словенски локалитет (воведени во 2018 година) станаа единствена транснационална културна платформа посветена на промовирање на заштитата, зачувувањето, образованието, комуникацијата и општествената улога на словенските музеи и локалитети. Денес, мрежата прерасна во значајна словенска заедница која опфаќа речиси 250 музеи и локалитети низ 13 словенски земји.
Доделувањето на наградата Жива за 2025 година во Требиње се одржа под покровителство на Никола Селаковиќ, министер за култура на Република Србија и претседател на Управниот одбор на ФСК, кој додели специјална парична награда за победникот во наградата „Најдобар словенски локалитет“.
Домаќини на доделувањето на наградата Жива и конференцијата беа Општина Требиње, претставувана од градоначалникот Мирко Ќуриќ, кој обезбеди значителна поддршка заедно со директорката на Музејот на Херцеговина во Требиње, Ивана Грујиќ, и неколку други организатори, вклучувајќи ја и Сарита Вујковиќ, директорка на реномираниот Музеј на современа уметност во Бања Лука и членка на жирито за наградата Жива.
Фактот дека на овој настан учествуваа над 140 учесници од 10 словенски земји и уште 3 други, укажува на виталноста на заедницата на културно наследство, како и на растечкиот углед на наградата Жива во Европа и пошироко.
Посебен белег на овогодинешното издание на Жива беше воведувањето на новата награда Жива за најдобро зачувување на словенското наследство низ целиот свет. Оваа нова награда ја проширува мисијата на наградата Жива надвор од границите на словенските земји претставени од FSK. Таа ги признава иницијативите што го зачувуваат словенското културно наследство и идентитет низ целиот свет. Уште во првата година, четири музеи од Италија, Унгарија и САД се натпреваруваа за оваа нова награда.
Други значајни настани беа овогодишната конференција „Одгласи на наследството и иднината на музеите“, на која беа одржани главни предавања од истакнати експерти Алесио Мацолоти (Италија), Сандро Дебоно (Малта) и Роберто Занкан (Италија/Швајцарија), како и презентации од 32 номинирани музеи. Овие презентации ги покажаа виталните улоги што ги играат овие музеи во оживувањето на културното наследство. Тие станаа живи, инклузивни простори на сеќавање, дијалог и креативност. Тие се застапници на сеќавањето на минатото со цел да се обликува иднината, патници низ времето кои користат технологија, визуелна интерпретација и раскажување приказни за да ја оживеат историјата, хроничари кои ги ангажираат заедниците и ја евидентираат нашата сегашност и визионери кои прифаќаат иновации и идентификуваат нови трендови за да изградат подготвена и поодговорна иднина. Музеите, исто така, покажаа свест за предизвиците и одговорностите што претстојат, вклучувајќи дигитална трансформација, виртуелни изложби, 3Д скенирање, вештачка интелигенција, одржливост и грижа за животната средина.
Наградата Жива за 2025 година кулминираше на 10 октомври во Требиње со церемонија на доделување награди. Оваа година, жирито за наградата Жива – составено од 16 музејски експерти од различни словенски земји и Европската музејска академија (ЕМА) – им додели награди, признанија и специјални дипломи на 13 музеи од 11 земји.
Добитници на наградите Жива за 2025 година се:
Наградата Жива за 2025 година за најдобар словенски музејбеше доделена на Хрватскиот музеј за природна историја, Загреб, Хрватска
Наградата Жива за 2025 година за најдобар словенски локалитет беше доделена на НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид, Охрид, Северна Македонија
Почесно признание му беше доделено на „Лет а Писку“. Споменик на холокаустот на Ромите и Синтите во Бохемија, Пишек, Чешка Република.
Специјални признанија им беа доделени на:
Спомен-музеј Сибир, Бјалисток, Полска: за креативност
Куќа на Халубје ѕвонарите, Вишково, Хрватска: за одржливост.
Регионален музеј на Плевља, Црна Гора: за лидерство и тимска ефикасност.
Музеј на оружарница во замокот Лив, Полска: за внимание кон посетителите и отвореност.
Малкарпатски музеј во Пезинок, Словачка: за раскажување приказни
Дипломи:
Специјална диплома за извонредност беше доделена на:
– Музеј Житомислиќ, Босна и Херцеговина
Диплома за зачувување на културното наследство низ целиот свет им беше доделена на:
– Музеј Каницаи Доротја, Мохач, Унгарија
– Музеј на рибарството на крајбрежјето Трст, Санта Кроче ди Трст, Италија
– Музеј на луѓето од долината Ресија, Столвица, Италија
– Национален чешко-словачки музеј и библиотека Сидар Рапидс, Ајова, САД
Форум на Словенска Култура (ФСК) Љубљана, 10 Октомври 2025 www.fsk.si
