Излезе од печат монографијата „Епиграфски споменици од Плаошник-Охрид“ од авторките Славица Бабамова и Калина Кузман – Додевска, во издание на НУ Завод и Музеј – Охрид. Во оваа богато илустрирана публикација се обработени вкупно 128 епиграфски споменици кои се откриени со долгогодишните археолошки истражувања на локалитетот Плаошник, а дополнителни 13 споменици кои се откриени на други локации во Охрид (Горна порта, Самуилова тврдина и тн.) се вклучени во монографијата за да се добие целосната слика за епиграфските споменици од античкиот Лихнид.
На 12 aвгуст започнаа подводните археолошки ископувања на локалитетот Врбник кој се наоѓа на западното крајбрежје на Охридското езеро на излезот на Струга, во непосредна близина на населеното место Калишта.
Првите сознанија за локалитетот се добиени во 80 тите години од минатиот век, а систематски подводни археолошки ископувања се водат во континуитет од 1998 год.
Со досегашните истражувања откриен е исклучително богат движен археолошки материјал кој го сочинуваат керамички фрагменти, цели садови, керамички макари, биконусни пршлени, кружни тегови, разновидни бронзени предмети: белегзии со преклопени краеви, салталеони, двојни игли, железни сечила, јадици и др. Предметите се откриени во слој од кал чија дебелина изнесува околу 20 см и се простира по целата истражувана површина. Иако најголем дел од керамиката е фрагментирана, се работи за форми кои се употребувале подолг временски период, а период на егзистенција на оваа населба согласно археолошките наоди е 7 и 6 век пр.н.е.
Овогодинешните истражувања се насочени кон земање примероци од колците во претходно истражени и документирани делови од населбата, во времетраење од 20 тина дена, во периодот од август до септември 2021 год. Досега се откриени преку 500 колци и документиран е простор од околу 500 м2, што е во просек околу 1/10 од целата населба. Генерално можеме да насетиме појава на неколку куќи.
Паралелно со подводните истражувања се вршат и подготовки за дендрохронолошки и карбон анализи, во просториите на Природно научен музеј Никола Незлобински – Струга.
Во проектот учествуваат Александра Папазовска – раководител на проектот, Валентина Тодороска – кораководител на проектот, Бојан Танески – подводен археолог, Цветлана Василевска – археолог, Андреј Мачковски – докторант за дендрохронологија и нуркачи од нуркачкиот клуб „Норкач“ и „Скаут“ во Струга.
Во тек е реализацијата на проектот за конзервација и реставрација на кровот и поставување на транзени на црквата Св. Богородица Захумска во месноста Заум, на брегот од Охридското Езеро. Работите на непосредна заштита на архитектурата на црквата се отпочнати уште во 2016 година кога беше отстранет стариот кровен покривач, а беше поставен заштитен дрвен наткров кој овозможи непречено одвивање на процесот на испарување на влагата од кровната конструкција и ѕидовите на црквата. Состојбата со влагата е конечно стабилизирана и овозможени се услови за продолжување на заштитните интервенции на црквата.
Работите на непосредна заштита се одвиваат под раководство на диа Ристо Петковски, советник конзерватор и под постојан конзерваторски надзор на диа Тања Паскали Бунташеска, советник конзерватор од НУ Завод и музеј Охрид.
Проектот е финансиран од Годишната програма на Министерството за култура.
Комитетот за светско наследство на УНЕСКО на својата 44. сесија, што се одржува во Фуџу (Народна Република Кина), денеска ја прифати апликацијата „Јакнење на капацитетите за управување со културното наследство на Oхридскиот Rегион: Обука за развој на бази на податоци и ГИС-платформа за недвижно културно наследство за Заводот и музеј –Охрид“.
Прифатениот проект за градење капацитети, во износ од 55 илјади американски долари, има цел да ги надгради знаењата и способноста на стручните лица во Заводот и музеј – Охрид во однос на ГИС-вештините со помош од меѓународни експерти.
Тренинг-активностите ќе бидат посветени на неколку клучни аспекти во заштитата на културното наследство, како што се: дигитализација со примена на современи техники и технологии со стандардизирани процедури за инвентаризација на културното наследство, кои, пак, ќе бидат компатибилни со постојните системи на институцијата, како и со Националниот регистар за културно наследство.
Она што е особено важно е што со овој проект ќе се креира ГИС-платформа за недвижно културно наследство во Охридскиот Регион и нејзино користење.
Во проектот за градење капацитети ќе бидат вклучени и експерти од други национални институции за заштита на културното наследство од нашата држава, кои се директно вклучени во управување со светското наследство. Дополнително, во проектот, што ќе се реализира 18 месеци, предвидено е да бидат вклучени и експерти од Република Албанија.
Привршуваат теренските активности на ранохристијанската базилика кај св. Еразмо. Остатоците од архитектурата на градбата и мозаичните подови кои ги краселе презвитериумот, наосот и нартексот на базиликата беа откриени за прв пат по речиси 50 години, со што се овозможија услови за спроведување на конзерваторски истражувања и за изработка на детална документација. Теренските активности ги координираше Анита Танеска, а конзерваторите Ванчо Димоски и Никола Патчев од НУ Завод и Музеј – Охрид ја спроведуваа деликатната акција за отворање на мозаиците.
По целосното расчистување на градбата беше извршено геореференцирано фотограметриско снимање од страна на д-р Христијан Талевски од Институтот за старословенска култура од Прилеп. Од фотограметриските снимања ќе биде изработен 3Д модел на објектот кој ќе биде достапен на пошироката јавност преку интернет платформите, а истите снимања ќе послужат и за изработка на проектите за конзервација на архитектурата и на мозаиците.
Споделуваме дел од фантастичните откритија во рамки на Проектот „Античка патна мрежа во Охридско – струшкиот регион“, кој беше реализиран во текот на месеците мај и јуни. Археолошките истражувања кои се одвиваа на повисоките делови од планините Јабланица и Галичица ги раководеше Бојан Танески, виш кустос од НУ Завод и Музеј – Охрид. Истражувањата дадоа одлични резултати во поглед на прецизно одредување на движењето на одредени патни траси и делници кои досега беа споменувани во науката, но акцентот беше ставен на откривањето на нови патишта, нивниот опус на градење, употребените техники при градбата, справувањето со проблемите на кои наидувале при трасирањето и секако кои населени места и региони ги поврзувал.
Накратко би ги издвоиле поплочената патека во близина на лок. Вајтос, с. Октиси, делницата која од Охрид преку врвот Скала ги поминувала планините Галичица и Исток и се спуштала во Ресенското поле, патот во должина од околу 9 км кој од Охрид се искачувал до висорамнината Асанџура и понатаму продолжувал кон Преспанското и Корчанското поле итн. Сите добиени сознанија ќе бидат детално објавени во публикацијата „Античка патна мрежа во Охридско – струшкиот регион“, која е во фаза на изработка. Дополнително ќе бидат поставени информативни табли покрај новоткриените патишта, ќе бидат направени промотивни планинарски тури и видео материјал, со крајна цел вклучување на античките патни траси во туристичката понуда во регионот.
Проектот беше финансиран преку германското друштво за меѓународна соработка ГИЗ, односно проектот SEDRA, Mountain Tourism Value Chain. Носител на проектот беше алпинистичкиот клуб Патагонија – Охрид, а како партнери во проектот се јавуваат НУ Завод и Музеј – Охрид и ЈУ Национален парк Галичица.
Започна реализацијата на Проектот „Виртуелна реконструкција и изработка на макета на гробницата од македонски тип во Охрид“ од Годишната програма на Министерството за култура за 2021 година. Н.У. Завод и Музеј – Охрид во соработка со Регионалниот зелен центар Охрид изработува виртуелен 3Д модел на оваа уникатна градба која ќе стане достапна за пошироката јавност преку интернет платформите, а 3Д макетата од гробницата ќе биде изложена во Музејот Куќа на Робевци.
Заводот за заштита на спомениците на културата и Музеј од Охрид го реализира проектот за целосна конзервација, реставрација и презентација на ранохристијанската базилика кај Свети Еразмо која датира од IV-V век. Директорот на Завод и Музеј-Охрид, Мишко Тутковски вели дека градбата и мозаиците се многу раскошни и заслужуваат добра презентација пред публиката.
Во посета на Музејот на вода кај Градиште беше амбасодорката на Велика Британија во Р.С. Македонија, Рејчел Галовеј. Со амбасадорката и со претставниците на невладиниот сектор разговаравме за состојбата со културното и природното наследство во Охридскиот регион и за изнаоѓање на подобри и поефикасни механизми за соодветна заштита.
